ภัยพิบัติทางธรรมชาติ: สิ่งใกล้ตัวที่ควรรู้จักรศ.พิชัย บุณยะกาณจน รศ. ชูโชค อายุพงศ์ภาควิชาวิศวกรรมโยธาคณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ภัยพิบัติทางธรรมชาติ ( NaturalDisasters) รูปแบบต่าง ๆ ทางธรรมชาติที่ได้มีการศึกษารวบรวม และบันทึกรายละเอียดไว้อาจสรุปได้เป็น10ประเภทคือ 1.การระเบิดของภูเขาไฟ ( VolcanoEruptions) 2.แผ่นดินไหว( Earthquakes) 3.คลื่นใต้น้ำ( Tsunamis) 4.พายุในรูปแบบต่าง ๆ ( VariousKindsofstorms)คือ ก.พายุแถบเส้นTropics ที่มีแหล่งกำเนิดในมหาสมุทร (TropicalCyclones) ข.พายุหมุนที่มีแหล่งกำเนิดบนบก ( Tornadoes) ค.พายุฝนฟ้าคะนอง ( Thunderstorms) 5.อุทกภัย ( Floods) 6.ภัยแล้งหรือทุพภิกขภัย ( Droughts) 7.อัคคีภัย ( Fires) 8.ดินถล่ม และโคลนถล่ม ( LandslidesandMudslides) 9. พายุหิมะและหิมะถล่ม (BlizzardandAvalanches)และ 10. โรคระบาดในคนและสัตว์ ( HumanEpidemicsandAnimalDiseases) ลักษณะของภัยแต่ละชนิด 1) ภัยจากน้ำท่วมเป็นภัยที่เกิดขึ้นได้ทุกแห่งมีลักษณะและความรุนแรงแตกต่างกันออกไปดังนี้คือ 1.1การเกิดน้ำท่วมขังในที่ราบลุ่มเนื่องมาจากความไม่สมดุลระหว่างก.ปริมาณ น้ำฝนข.ปริมาณน้ำฝนที่ซึมลงสู่ใต้ดินและค.ปริมาณน้ำผิวดินที่ไหลหรือระบาย ออกจากพื้นที่นั้น ถ้าปริมาณน้ำส่วน ก.มากกว่าส่วน ข.และส่วน ค.รวมกันก็จะเกิดการท่วมขัง ความรุนแรงของการท่วมขังไม่มากนักค่อยเป็นค่อยไปแต่อาจกินเวลานานกว่าจะ ระบายน้ำออกได้หมด 1.2การเกิดน้ำป่าบริเวณป่าเขาที่มีความลาดชันสูงถ้าปริมาณฝนในพื้นที่รับน้ำ มีมากจนทำให้ปริมาณน้ำผิวดินที่ระบายออกจากพื้นที่มีมากด้วยอัตราที่รุนแรง เรียกว่าน้ำป่ายิ่งถ้าป่าบริเวณนั้นถูกทำลายและปราศจากพืชต้นไม้ปกคลุมดินก็ จะพัดเอาเศษต้นไม้กิ่งไม้ตะกอนดินทรายและหินลงมาด้วยก่อให้เกิดความเสียหาย แก่พื้นที่บริเวณท้ายน้ำเป็นอย่างมากอุทกภัยจากน้ำป่ามีความรุนแรงกว่า ประเภทแรกและจำเป็นต้องใช้เวลานานในการแก้ไขจนกว่าพื้นที่นั้นจะกลับฟื้นคืน สภาพดังเดิมได้ 1.3น้ำล้นตลิ่งของลำน้ำเนื่องจากปริมาณและอัตราน้ำหลากที่เกิดขึ้นในบริเวณ ต้นน้ำมีมากเกินกว่าความสามารถของแม่น้ำในบริเวณดังกล่าวที่จะรับได้ ถ้าเป็นแม่น้ำขนาดเล็กและปริมาณของน้ำหลากไม่มากนำหรือเป็นแม่น้ำขนาดใหญ่ ที่มีระบบควบคุมอัตราการไหลที่ดีเช่นมีเขื่อนอ่างเก็บน้ำฝายทดน้ำหรือประตู ระบายน้ำฯความรุนแรงและความเสียหายอันเกิดขึ้นจากอุทกภัยอาจไม่มากนำแต่ถ้า เป็นแม่น้ำขนาดใหญ่ที่ปราศจากระบบควบคุมจะก่อให้เกิดความเสียหายมากและเป็น วงกว้าง 1.4น้ำท่วมอันเกิดจากการวิบัติของระบบควบคุมเช่นเขื่อนพังอ่างเก็บน้ำแตก ประตูระบายน้ำไม่อาจทำหน้าที่ได้จะก่อให้เกิดน้ำหลากมีความรุนแรงมากกว่าน้ำ ป่าและความเสียหายที่เกิดขึ้นก็มากกว่าเช่นกัน 1.5การเกิดและการเคลื่อนตัวของกำแพงน้ำ (ดังเชน Bore หรือ Surge)มีความรวดเร็วและรุนแรงที่สุดปรากฏการณ์นี้เป็นการเพิ่มระดับน้ำด้าน เหนือน้ำอย่างมากและเกิดขึ้นอย่างรวดเร็วมักจะเป็นช่วงต่อระหว่างแม่น้ำกับ ทะเลซึ่งเป็นคอขวดภายใต้สภาพที่เหมาะสมของลำน้ำและทะเลน้ำท่วมจากสาเหตุนี้ จะมีความรุนแรงและเป็นไปอย่างรวดเร็วจนไม่อาจอพยพคนสัตว์เลี้ยงสิ่งของได้ ทันสภาพของความเสียหายจะเป็นไปอย่างกว้างขวางและมากมาย 2.2ภัยจากพายุหมุนที่มีแหล่งกำเนิดมาจากมหาสมุทรในบริเวณเส้นTropics อากาศบริเวณเหนือน้ำในมหาสมุทรใกล้เส้นศูนย์สูตรเมื่อได้รับความร้อนจากการ แฟ่รังสีของดวงอาทิตย์เป็นเวลานานจะมีความอุณหภูมิสูงขึ้นและลอยตัวขึ้นสู่ ท้องฟ้ามวลอากาศเย็นจากบริเวณเส้นรุ้งที่อยู่ห่างไกลออกไปจะเคลื่อนที่มา ปะทะกันแนวปะทะระหว่างมวลอากาศทั้งสองชนิดก่อให้เกิด WarmFront (มวลอากาศร้อนดันมวลอากาศเย็นให้เคลื่อนที่)และ ColdFront (มวลอากาศเย็นดันมวลอากาศร้อนให้เคลื่อนที่)หมุนรอบแกนกลางซึ่งเรียกว่า Low-PressureCenter แล้วเคลื่อนที่เข้าสู่แผ่นดินพายุหมุนประเภทนี้มีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางหลาย ร้องกิโลเมตรและความเร็วลมใกล้ศูนย์กลางของพายุประมาณ100-150 กิโลเมตร/ชั่วโมงยังผลให้เกิดพายุลมและฝนตามมาด้วยอุทกภัยในบริเวณกว้างขวาง ในแต่ละปีมีพายุหมุนประเภทนี้ทั้งในมหาสมุทรแปซิฟิค(เรียกว่า Tyhoon,T) ในมหาสมุทรแอตแลนติคเรียกว่า Hurricane,H) และในความเสียหายต่อชีวิตและทรัพย์สินมากมายจนนับได้ว่าเป็นภัยจากธรรมชาติ ที่ร้ายแรงที่สุด 2.3ภัยจากพายุหมุนที่เกิดบนบก ส่วนมากเกิดในมลรัฐต่าง ๆ ทางภาคใต้และตะวันออกเฉียงใต้ใกล้กับอ่าวเม็กซิโกได้แก่Texas, Oklahoma, Kansas,Nebraska, Mississippim, Missouri, Alabama, Tennessee, Kentucky,lowalllinois, Indiana และ Obio ฯเป็นต้น(ซึ่งรวมกันเรียกว่า CentralandGulfCoashstates ของประเทศสหรัฐอเมริกา) ...